Trẻ tăng cận bao nhiêu độ một năm là nhanh?

| Hoang Anh Pham Ba | Kiến thức mắt kính

“Con tôi năm ngoái cận 1,5 độ, năm nay đo lại thành 2 độ. Tăng 0,5 độ như vậy có nhanh không?”

Đây là câu hỏi rất thường gặp khi phụ huynh đưa trẻ đi đo mắt. Khi biết con tăng độ, nhiều cha mẹ tập trung vào việc cần thay kính bao nhiêu độ, nhưng một thông tin khác cũng quan trọng không kém là tốc độ tăng cận. Nếu một trẻ đang từ -1.50D lên -1.75D sau một năm, tình hình rất khác với trẻ cùng độ ban đầu nhưng sau một năm đã lên -2.50D.

Nói một cách dễ hiểu:

  • tăng khoảng 0,25 độ/năm: mức thay đổi tương đối ít;
  • tăng khoảng 0,50 độ/năm: đã đáng lưu ý và nên theo dõi kỹ;
  • tăng 0,75 độ/năm: có thể xem là tiến triển khá nhanh;
  • tăng khoảng 1,00 độ/năm hoặc hơn: tăng nhanh rõ rệt và nên được đánh giá về kiểm soát cận thị.

Tuy nhiên, đây chỉ là các mốc tham khảo, không phải công thức áp dụng giống nhau cho mọi trẻ. International Myopia Institute (IMI) cho biết trẻ cận thị sử dụng kính một tròng hoặc kính áp tròng thông thường có thể tiếp tục tăng khoảng 0,50–1,00D mỗi năm. Tốc độ tiến triển thường nhanh hơn ở trẻ nhỏ và chậm dần khi trẻ lớn lên. Vì vậy, khi thấy con tăng 0,5 độ trong một năm, phụ huynh không nên hoảng sợ, nhưng cũng không nên chỉ thay kính rồi bỏ qua. Điều đáng quan tâm là: Trẻ bao nhiêu tuổi? Độ đã tăng như vậy trong bao lâu? Nhãn cầu có đang dài nhanh không? Và xu hướng này có tiếp tục qua nhiều lần đo hay không?

Bảng tham khảo: một năm trẻ tăng bao nhiêu độ thì đáng chú ý?

Mức thay đổi sau khoảng 1 năm Có thể hiểu như thế nào? Nên làm gì?
0–0,25D Thay đổi ít Tiếp tục theo dõi định kỳ
Khoảng 0,50D Đã có tiến triển đáng chú ý Xem lại tuổi, lịch sử tăng độ và các yếu tố nguy cơ
Khoảng 0,75D Tiến triển khá nhanh Nên đánh giá kiểm soát cận thị
Khoảng 1,00D trở lên Tăng nhanh rõ rệt Nên kiểm tra đầy đủ và xây dựng kế hoạch theo dõi/kiểm soát

Lưu ý: bảng trên không dùng để tự chẩn đoán. Cùng tăng 0,50D nhưng trẻ 7 tuổi và trẻ 16 tuổi không nhất thiết được đánh giá giống nhau. Một số hướng dẫn lâm sàng sử dụng mức tiến triển từ 0,50D/năm trở lên như một dấu hiệu quan trọng để cân nhắc các biện pháp kiểm soát cận thị.

Tăng 0,5 độ một năm có nhanh không?

Có thể xem là mức đáng quan tâm, đặc biệt nếu trẻ còn nhỏ.

Ví dụ: Tháng 8/2025, trẻ cận: -1.50D

Tháng 8/2026: -2.00D

Như vậy độ cận đã tăng khoảng 0,50D trong một năm. Nếu trẻ mới 7–10 tuổi và tình trạng này đã lặp lại trong nhiều năm, phụ huynh nên quan tâm nhiều hơn so với trường hợp một trẻ lớn hơn đang gần cuối giai đoạn phát triển. Một nghiên cứu lớn trên hơn 100.000 trẻ và thanh thiếu niên ghi nhận tỷ lệ tăng trên 0,50D/năm cao hơn ở các nhóm tuổi nhỏ, đặc biệt nhóm 7–9 và 10–12 tuổi. Điều này cho thấy tuổi là một phần rất quan trọng khi đọc con số tăng độ.

Không nên chỉ hỏi: “0,5 độ có nhiều không?”

Mà nên hỏi đầy đủ hơn: “Con 8 tuổi tăng 0,5 độ trong một năm thì tốc độ đó có đáng lưu ý không?”

Câu hỏi thứ hai có ý nghĩa hơn nhiều.

Trẻ tăng 1 độ một năm có nhanh không?

Có. Nếu số đo được xác định chính xác và trẻ tăng khoảng 1,00D trong vòng một năm, đây là mức tăng nhanh đáng để phụ huynh theo dõi nghiêm túc.

Ví dụ:

  • năm trước: -1.00D;
  • năm nay: -2.00D.

Hoặc:

  • năm trước: -2.50D;
  • năm nay: -3.50D.

Trong cả hai trường hợp, trẻ đã tăng khoảng một độ. Nếu tốc độ này kéo dài trong nhiều năm, số độ cuối cùng khi trẻ trưởng thành có thể tăng lên đáng kể. Đó cũng là lý do ngày nay việc chăm sóc trẻ cận không chỉ dừng ở: “Mờ thì đo lại và thay kính.”

Thay vào đó cần theo dõi: độ hiện tại + tốc độ tăng độ + tuổi + chiều dài nhãn cầu nếu có điều kiện đo. IMI nhấn mạnh tuổi bắt đầu cận sớm là một trong những yếu tố quan trọng liên quan đến tốc độ tiến triển nhanh hơn và nguy cơ đạt mức cận cao hơn về sau.

Vì sao trẻ nhỏ thường tăng cận nhanh hơn?

Mắt trẻ vẫn đang phát triển. Ở cận thị trẻ em, một trong những thay đổi quan trọng là nhãn cầu có xu hướng dài ra theo chiều trước – sau. Có thể hình dung mắt giống một chiếc máy ảnh. Nếu chiều dài của mắt phù hợp với khả năng hội tụ ánh sáng, hình ảnh được tập trung đúng lên võng mạc. Nhưng nếu nhãn cầu dài hơn, ánh sáng từ vật ở xa có xu hướng hội tụ trước võng mạc và trẻ nhìn xa bị mờ. Trong những năm cơ thể đang phát triển mạnh, mắt cũng có thể thay đổi nhanh hơn. IMI ghi nhận sự dài ra của nhãn cầu thường nhanh hơn ở trẻ khoảng 6–10 tuổi so với trẻ 12–16 tuổi. Vì vậy, một trẻ bắt đầu cận lúc 7 tuổi thường cần được theo dõi sát hơn trẻ mới phát hiện cận ở tuổi 16.

Điều đáng quan tâm không chỉ là: “Hiện tại con mới cận 1 độ.”

Mà còn là: “Con mới 7 tuổi đã cận 1 độ và còn nhiều năm phát triển phía trước.” Hai cách nhìn này dẫn đến quyết định theo dõi rất khác nhau.

Vì sao chỉ nhìn số độ kính vẫn chưa đủ?

Giả sử hai trẻ cùng tăng 0,50D trong một năm. Nghe có vẻ giống nhau.

Nhưng trẻ thứ nhất:

  • 8 tuổi;
  • bố mẹ đều cận;
  • năm trước cũng tăng 0,75D;
  • rất ít hoạt động ngoài trời.

Trẻ thứ hai:

  • 15 tuổi;
  • hai năm trước gần như ổn định;
  • mới thay đổi 0,50D trong lần đo gần nhất.

Mức độ cần quan tâm không giống nhau.

Khi đánh giá nguy cơ tăng cận, chuyên gia còn xem xét:

  • tuổi;
  • tuổi bắt đầu cận;
  • độ cận hiện tại;
  • tốc độ tăng qua nhiều lần kiểm tra;
  • cha mẹ có cận hay không;
  • thời gian hoạt động ngoài trời;
  • thói quen đọc sách và nhìn gần;
  • tình trạng phối hợp hai mắt;
  • chiều dài nhãn cầu nếu có thiết bị đo.

Vì vậy, một lần tăng 0,50D chưa đủ để kể toàn bộ câu chuyện.

Nhãn cầu dài bao nhiêu mỗi năm thì đáng chú ý?

Đây là chỉ số ngày càng được quan tâm trong kiểm soát cận thị. Số độ kính cho biết khả năng hội tụ ánh sáng của mắt đang thay đổi như thế nào.

Trong khi đó, chiều dài nhãn cầu cho biết chính cấu trúc của mắt đang phát triển ra sao. Theo hướng dẫn của International Myopia Institute, trong quá trình phát triển bình thường có thể gặp mức tăng chiều dài nhãn cầu khoảng 0,1 mm/năm, trong khi mức khoảng 0,2–0,3 mm/năm thường liên quan nhiều hơn đến tiến triển cận thị. Tuy nhiên, IMI cũng nhấn mạnh chưa có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi cá nhân và tốc độ phát triển mắt thay đổi theo tuổi.

Vì vậy: 0,2 mm không phải cứ vượt qua là “nguy hiểm”, và 0,1 mm không đồng nghĩa chắc chắn mọi thứ đều ổn.

Chỉ số này cần được đọc cùng tuổi, độ cận và lịch sử của trẻ. Nếu cơ sở có thiết bị phù hợp, đo chiều dài nhãn cầu định kỳ có thể giúp theo dõi tiến triển cận đầy đủ hơn.

Làm sao biết con thực sự tăng 0,5 độ?

Đây là phần phụ huynh thường bỏ qua. Không nên lấy hai con số từ hai lần đo khác nhau rồi lập tức kết luận: “Con đã tăng cận.”

Trẻ có khả năng điều tiết mắt rất mạnh. Tâm lý, thời gian học trước khi đo, cách đo và một số yếu tố khác có thể ảnh hưởng kết quả. Trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể thực hiện đo khúc xạ sau khi dùng thuốc giúp tạm thời giảm khả năng điều tiết của mắt. Đây là một phương pháp quan trọng để đánh giá độ cận ở trẻ chính xác hơn. Ngoài ra, cần xem cả độ loạn.

Ví dụ đơn kính cũ:

Cầu: -2.00D
Loạn: -0.50D

Đơn mới:

Cầu: -2.25D
Loạn: -1.00D

Không nên chỉ nhìn cột “cầu” rồi kết luận trẻ tăng đúng 0,25D. Nếu phụ huynh không quen đọc đơn kính, nên mang đơn kính cũ và kính trẻ đang đeo khi đi kiểm tra. Đây là dữ liệu rất hữu ích để đánh giá tiến triển.

Trẻ tăng cận nhanh có phải do dùng điện thoại không?

Không thể kết luận đơn giản như vậy. Cận thị chịu ảnh hưởng của cả yếu tố di truyền và môi trường.

Điện thoại là một phần của vấn đề nếu trẻ:

  • cầm màn hình quá gần;
  • nhìn liên tục trong thời gian dài;
  • ít thay đổi khoảng nhìn;
  • dành phần lớn thời gian trong nhà;
  • ít hoạt động ngoài trời.

Nhưng nếu cấm điện thoại rồi để trẻ đọc sách ở khoảng cách rất gần hàng giờ liên tục thì thói quen thị giác vẫn chưa thực sự được cải thiện. IMI lưu ý nguy cơ cận thị và tiến triển cận có liên quan nhiều hơn đến đọc ở khoảng cách rất gần, dưới khoảng 20 cm, và các khoảng nhìn gần kéo dài liên tục trên 45 phút, thay vì chỉ tính tổng thời gian của tất cả hoạt động nhìn gần. Do đó, mục tiêu không phải là “cấm mọi thiết bị”. Mục tiêu là hình thành cách sử dụng mắt hợp lý hơn.

Con tăng độ nhanh thì có cần đổi sang kính kiểm soát cận ngay không?

Không nên quyết định chỉ dựa vào một con số. Nhưng nếu trẻ:

  • còn nhỏ;
  • đã xác định bị cận;
  • tăng từ khoảng 0,50D/năm trở lên;
  • có lịch sử tăng liên tục;
  • hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ;

thì đây là thời điểm hợp lý để đánh giá về kiểm soát cận thị, thay vì tiếp tục chỉ thay kính một tròng mỗi khi độ tăng.

Các phương pháp hiện nay có thể bao gồm:

  • tròng kính gọng thiết kế kiểm soát cận;
  • kính áp tròng mềm chuyên biệt;
  • Ortho-K;
  • atropine theo chỉ định của bác sĩ;
  • kết hợp với thay đổi thói quen thị giác và tăng hoạt động ngoài trời.

Không có phương pháp nào bảo đảm cận sẽ ngừng tăng hoàn toàn. Mục tiêu là làm tốc độ tiến triển chậm hơn so với xu hướng nếu không được kiểm soát. IMI cũng lưu ý đáp ứng của từng trẻ có thể cao hoặc thấp hơn mức trung bình trong nghiên cứu.

Bạn có thể xem giải thích đầy đủ tại: Kiểm soát cận thị ở trẻ em là gì?

Nếu đang tìm hiểu các lựa chọn kính gọng: Tròng kính kiểm soát cận thị cho trẻ em

Ai nên cân nhắc kiểm soát cận thị sớm?

Phụ huynh nên đặc biệt chú ý nếu trẻ thuộc một hoặc nhiều nhóm sau:

Trẻ bắt đầu cận khi còn nhỏ

Một trẻ cận từ 6–8 tuổi còn khá nhiều năm để mắt tiếp tục phát triển. Đây thường là nhóm cần theo dõi sát.

Độ tăng từ khoảng 0,50D/năm trở lên

Đặc biệt nếu tốc độ này lặp lại trong nhiều lần kiểm tra.

Trẻ tăng 0,75–1,00D trong một năm

Đây là mức tăng đáng kể và nên được đánh giá đầy đủ hơn thay vì chỉ đổi kính.

Cha hoặc mẹ bị cận

Nguy cơ càng đáng chú ý nếu cả cha và mẹ đều cận hoặc gia đình có người cận cao.

Trẻ ít hoạt động ngoài trời

Thời gian ngoài trời thấp là một trong những yếu tố liên quan đến nguy cơ cận thị ở trẻ.

Trẻ phải thay kính liên tục

Ví dụ:

  • đầu năm thay kính;
  • giữa năm lại nhìn bảng mờ;
  • cuối năm tiếp tục phải tăng độ.

Trong trường hợp này, phụ huynh không nên chỉ hỏi “kính lần này bao nhiêu độ?” mà nên xem lại toàn bộ lịch sử tăng cận.

Nếu trẻ đang dùng kính kiểm soát cận mà vẫn tăng 0,25–0,5 độ thì có thất bại không?

Chưa chắc.

Đây là điều rất quan trọng để phụ huynh hiểu. “Kiểm soát cận” không có nghĩa: đeo kính xong độ phải đứng yên hoàn toàn.

Một phương pháp kiểm soát tốt vẫn có thể để lại một mức tiến triển nhất định, đặc biệt ở trẻ nhỏ vốn có tốc độ phát triển mắt nhanh.

Cách đánh giá phù hợp hơn là so sánh: Trước khi kiểm soát, trẻ tăng nhanh thế nào?

với: Sau khi kiểm soát, tốc độ có giảm xuống không?

Ví dụ:

Trước đây trẻ tăng: 0,75–1,00D/năm

Sau khi sử dụng phương pháp kiểm soát và theo dõi đầy đủ: 0,25D/năm

thì không thể chỉ vì trẻ vẫn tăng 0,25D mà kết luận phương pháp “không hiệu quả”.

Ngược lại, nếu đang áp dụng kiểm soát nhưng trẻ vẫn tăng rất nhanh, cần xem lại:

  • trẻ có đeo kính đủ thời gian không;
  • kính có còn vừa không;
  • số độ có phù hợp không;
  • chiều dài nhãn cầu thay đổi thế nào;
  • thói quen nhìn gần;
  • phương pháp hiện tại còn phù hợp hay không.

Khi đó nên tái đánh giá thay vì tự ý đổi tròng hoặc kết hợp thuốc.

Bao lâu nên kiểm tra lại độ cho trẻ?

Nếu trẻ đã có cận thị tiến triển, không nên đợi đến khi trẻ nói: “Con không nhìn thấy bảng nữa.”  mới đi đo mắt.

Theo dõi theo lịch giúp phát hiện sự thay đổi trước khi cận tăng quá nhiều. Với trẻ đang trong chương trình kiểm soát cận thị, khoảng 6 tháng thường là mốc hữu ích để đánh giá lại, mặc dù lịch cụ thể có thể khác tùy phương pháp và tình trạng từng trẻ. IMI khuyến nghị việc theo dõi cần bao gồm lịch sử tiến triển và, khi phù hợp, cả chiều dài nhãn cầu.

Phụ huynh nên lưu lại sau mỗi lần kiểm tra:

Ngày Mắt phải Mắt trái Độ loạn Chiều dài nhãn cầu nếu có
08/2025 -1.50D -1.25D … …
02/2026 -1.75D -1.50D … …
08/2026 -2.00D -1.75D … …

Chỉ một bảng đơn giản như vậy đã giúp nhìn thấy xu hướng rõ hơn rất nhiều.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám bác sĩ mắt?

Phụ huynh nên cân nhắc khám bác sĩ nhãn khoa nếu:

  • trẻ xuất hiện cận khi còn rất nhỏ;
  • tăng độ rất nhanh;
  • hai mắt chênh lệch độ nhiều;
  • thị lực không đạt như mong đợi dù đã chỉnh kính;
  • trẻ có lé hoặc biểu hiện hai mắt phối hợp bất thường;
  • đau mắt hoặc đỏ mắt;
  • giảm thị lực đột ngột;
  • cận ở mức cao;
  • cần sử dụng atropine;
  • hoặc có bất kỳ dấu hiệu mắt bất thường nào khác.

Đặc biệt, atropine là thuốc, không nên tự mua và nhỏ cho trẻ chỉ vì thấy độ tăng nhanh.

Trẻ tăng cận nhanh thì nên chọn Stellest, MiYOSMART hay loại nào?

Không nên chọn sản phẩm ngay từ con số “tăng 0,75 độ”. Trước hết cần trả lời:

  • Trẻ bao nhiêu tuổi?
  • Tăng bao nhiêu trong 6–12 tháng?
  • Đã đo lại chính xác chưa?
  • Có số liệu chiều dài nhãn cầu không?
  • Trẻ đang dùng kính gì?
  • Có đeo kính thường xuyên không?

Sau đó mới đánh giá giải pháp phù hợp. Nếu gia đình muốn lựa chọn kính gọng kiểm soát cận, hiện có những thiết kế chuyên biệt như Essilor Stellest, HOYA MiYOSMART, ZEISS MyoCare và một số giải pháp khác. Bạn có thể xem tổng quan tại:

Các loại tròng kính kiểm soát cận thị

Nếu đang phân vân giữa các công nghệ, nên đọc thêm:

Myopilux Plus và Stellest khác nhau thế nào?

Điều quan trọng là không chọn kính chỉ vì một sản phẩm quảng cáo tỷ lệ kiểm soát cao hơn. Kết quả còn phụ thuộc vào tình trạng của trẻ và quá trình theo dõi sau khi làm kính.

Một ví dụ dễ hiểu

Giả sử một trẻ 8 tuổi:

Tháng 8/2024: -1.00D
Tháng 8/2025: -1.75D
Tháng 8/2026: -2.50D

Trẻ đã tăng khoảng:

0,75D/năm trong hai năm liên tiếp.

Điều đáng chú ý ở đây không phải riêng việc trẻ hiện tại cận -2.50D.

Thông tin quan trọng hơn là: Trẻ mới 8 tuổi và đang có xu hướng tăng khoảng 0,75D mỗi năm.

Đây là kiểu trường hợp mà việc chỉ thay một chiếc kính -2.50D rồi chờ đến khi nhìn mờ lần nữa có thể chưa phải cách theo dõi tối ưu. Phụ huynh nên trao đổi thêm về:

  • tốc độ tiến triển;
  • nguy cơ cận cao về sau;
  • chiều dài nhãn cầu;
  • phương án kiểm soát cận;
  • thời gian ngoài trời;
  • thói quen nhìn gần;
  • lịch tái kiểm tra.

Đó mới là cách tiếp cận đầy đủ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ tăng 0,25 độ một năm có nhiều không?

Thông thường đây là mức thay đổi tương đối nhỏ. Tuy nhiên vẫn cần xem tuổi, phương pháp đo và lịch sử tăng độ trước đó. Một lần thay đổi 0,25D không đủ để tự kết luận trẻ đang tăng cận nhanh.

Trẻ tăng 0,5 độ một năm có nhanh không?

Đây là mức đáng lưu ý. Nhiều hướng dẫn và nghiên cứu sử dụng khoảng 0,50D/năm như một mốc để nhận diện tiến triển đáng kể, nhưng cần đánh giá cùng tuổi và các yếu tố nguy cơ khác.

Trẻ tăng 0,75 độ một năm có nhanh không?

Có thể xem là tiến triển khá nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc khi mức tăng này lặp lại nhiều năm.

Trẻ tăng 1 độ một năm có đáng lo không?

Đây là tốc độ tăng nhanh rõ rệt. Trẻ nên được đánh giá kỹ hơn về lịch sử tăng độ, tuổi, chiều dài nhãn cầu và khả năng áp dụng biện pháp kiểm soát cận.

Tăng độ cận có nghĩa nhãn cầu chắc chắn dài ra không?

Cận thị ở trẻ thường liên quan chặt chẽ đến sự dài ra của nhãn cầu, nhưng không nên suy ra chính xác mức thay đổi chiều dài mắt chỉ từ số độ. Nếu cần theo dõi chi tiết, chiều dài nhãn cầu phải được đo bằng thiết bị chuyên dụng.

Đang kiểm soát cận mà trẻ vẫn tăng độ có bình thường không?

Có thể. Các phương pháp kiểm soát cận hướng đến làm chậm, không bảo đảm ngừng hoàn toàn tiến triển. Cần so sánh tốc độ trước và sau khi áp dụng phương pháp.

Có nên cố tình cho trẻ đeo kính thiếu độ để hạn chế tăng cận?

Không nên tự giảm độ kính với mục đích này. Trẻ cần được chỉnh thị lực phù hợp và nếu có nguy cơ tiến triển thì nên sử dụng phương pháp kiểm soát cận có cơ sở thay vì cố tình để trẻ nhìn mờ.

Kết luận: đừng chỉ nhìn trẻ đang cận bao nhiêu độ

Nếu cần một câu trả lời ngắn cho câu hỏi “Trẻ tăng cận bao nhiêu độ một năm là nhanh?”, có thể ghi nhớ:

Khoảng 0,50D/năm: đã đáng chú ý.
Khoảng 0,75D/năm: tiến triển khá nhanh.
Khoảng 1,00D/năm trở lên: tăng nhanh rõ rệt.

Nhưng số độ chỉ là bước đầu.

Một trẻ 7 tuổi tăng 0,50D không giống một trẻ 16 tuổi tăng 0,50D.

Vì vậy, phụ huynh nên theo dõi cả: tuổi → số độ → tốc độ tăng → lịch sử nhiều năm → chiều dài nhãn cầu nếu có → các yếu tố nguy cơ.

Nếu trẻ chỉ được đo mắt mỗi lần nhìn mờ, phụ huynh sẽ biết kính hiện tại cần bao nhiêu độ.

Nếu lưu lại kết quả và theo dõi định kỳ, phụ huynh sẽ biết một điều quan trọng hơn: cận thị của con đang tiến triển nhanh hay chậm.

Và chính thông tin đó giúp quyết định có cần chuyển từ việc đơn thuần chỉnh cận để nhìn rõ sang một kế hoạch kiểm soát cận thị dài hạn hay không.

Tìm hiểu tiếp:
Kiểm soát cận thị ở trẻ em
Tròng kính kiểm soát cận thị
Myopilux Plus và Stellest khác nhau thế nào?

Bài viết liên quan